Tarihteki İlk Sanatkâr: Enheduanna

Tarihin en eski sanatkârının bir kadın olduğunu biliyor muydunuz?

Günümüzden yuvarlak bir hesapla 4300 yıl evvel yaşamış ilk şair ve yazar Akad hükümdarı Sargon’un kızı Enheduanna’dır.  İnsanlık tarihinde bir ada sahip ilk sanatkâr olan Enheduanna, bir metinde adı geçen ve bizzat kendinden bahseden ilk insandı.

Samilerin kurduğu Akad hükümdarlığının kurucu hükümdarı olan Sargon, Mezopotamya topraklarında güçlü bir imparatorluk oluşturmuştu. Bunu kültürel bir birlikle yapmayı başaran Sargon’un bu başarısını tümden kızına borçlu olduğunu söylesek yanlış olmayız, zira tüm topraklarda ortak olarak sürdürülen ibadetin şekli tamamen Enheduanna tarafından yazılmıştı. Kendisi başrahibeydi. Ay tanrıça Nanna için yazdığı ve muhtemelen bestelediği şiirler ibadetin yol göstericisiydi. Enheduanna imparatorluğun ruhani lideriydi ve günümüze ulaşan kil tabletler ile hala bize sesleniyor:

“Ben Nanna’nın yüce ve parlak rahibesi” (büyük, yüce anlamındaki “en” kelimesi dilimizde de aynen mevcuttur. Yani “Enheduanna” Nanna’nın en Parlak Rahibesi/ baş rahibesi) anlamına gelmektedir. Ve bir avuç boyutunda bir kil tablet üzerinde yazan bu “ben” hecesi bir kadının ve bir sanatkârın tarihteki ilk sesi, ilk imzasıdır.  

BC.021234

Tahmin edilen o ki Enheduanna ne bir ilk sanatçı ne de bir ilk kadındı, fakat o eserlerinde adını geçirdi ve ilk imzanın sahibiydi… Tarih sahnesinde onu bu denli önemli yapan şey de aslında bu imza, büyük bir imparatorluğun oluşmasında en kilit görevi görmesine karşın adının silinip gitmesi kısacık bir not ve bıraktığı bir şiir ile günümüze ulaştı. Şiirinde ben diyordu ve kadınlık bilinci gayet açıktı. Hatta bu üslubu nedeniyle bazı tarihsel gerçekler yadsınarak feminist ve lezbiyen yakıştırmalarına da maruz kalmıştır.

Onun hakkında 1925 yılında bulunan ilk kil tabletin ardından ancak 1995 yılında tamamlanan araştırmalar neticesinde ona ait bir şiir 50 parça kil tabletin bir araya getirilmesi ile oluşturuldu. Muazzez İlmiye Çığ’a göre 153 dizelik şiiri göre dini, tarihi, politik açılardan çok önemli. Zira tüm bunların bir yansıması olarak tanrıça için övgüler, bir savaşın mağlubiyeti gibi bilgiler bulunmakta…

Günümüzde toprakları Irak ve Suriye başta olmak üzere İran, Türkiye ve Arap yarım adasının kesişimin de bulunan Akad imparatorluğundan günümüze geçen 4300 yıl ardından seslenen Enheduanna’nın şiirinden bir kesit ise şöyle:

Bir ejderha gibi saldın ülkenin her yerine ağzından saçılan zehri,
Şimşek gibi gürledin yeryüzünde
Ağaçlar ve bitkiler ve bilcümle yaratık
Secdeye vardı önünde.
Sen taşkın bir selsin dağlardan inen,
Ah, her şeyden önce gelen,
Ay tanrıçası İnanna, cennetin ve dünyanın tanrıçası!
Ateşin kıvılcımlar saçıyor ve sıçrıyor halkımın üzerine.
Bir hayvana binmiş hanım,
An sana üstünlük veriyor, kutsal buyruklar;
Ve sen işte böyle davranıyorsun.

Filokalist

Written by Pepapp

Comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading…

0

Comments

0 comments